From De Telegraaf, Holland, 16th March 1996
door Charles Sanders en Jan Colijn
Den Haag/Enschede, zaterdag
GROOT alarm in Europa: de Tvind-organisatie een web van stichtingen, scholen, winkels, plantages, fabrieken en een eigen rederij en tv-maatschappij staat onder vuur. Het in Denemarken zetelende sekte-achtige Tvind, dat zegt zich te richten op ontwikkelingshulp, ronselt ook in ons land. Slachtoffers, net teruggekeerd van een 'kennismakingsweekend' in Denemarken. tekenden bang en geïntimideerd contracten, om maar weg te komen uit de klauwen van de organisatie.
PvdA-kamerlid Peter van Heemst stelde met zijn GPV-collega E. van Middelkoop zestien vragen, die op dit moment op de burelen van vier Haagse ministeries liggen. Hij zegt: "Tvind schept onder het mom van een marxistisch-leninistische leer verwarring, drilt jonge mensen en bedrijft 'ontwikkelingswerk' voor eigen gewin. Vergeleken met Mogens Petersen, de geheimzinnige Tvind-goeroe, is Fidel Castro een zacht ei!"
De rillingen lopen Harry van 't Klooster nog over de rug als hij terugdenkt aan een kort Deens avontuur, waarvan hij zojuist is teruggekeerd.De 27-jarige Utrechtenaar zit ondergedoken bij zijn neef in Enschede, bevreesd als hij is om door de mensen van DAPP, Development Aid from People to People, te worden gevonden. Want Van 't Klooster is bang dat de Denen in Bogense hem zullen houden aan het contract dat hij tekende.
In een sombere Twentse nieuwbouwwijk laat hij dat document zien en vertelt: "Ze hebben al diverse keren met mijn ouders in Utrecht gebeld. Vandaar dat ik nu in Enschede zit, ik ben doodsbenauwd. Ik heb mijn handtekening gezet onder een zogenaamd contract voor solidariteitswerker, waardoor ik dertien maanden aan DAPP verbonden ben. En waardoor ik ook nog eens voor 10.400 Deense kronen bij hun in het krijt sta. Ik had alles getekend om uit Bogense weg te komen. In het contract staat vermeld dat ik voor het geld, als ik geen middelen heb, zal moeten werken. Maar ik wil niets meer met die organisatie te maken hebben. Daarom steek ik nu hier in Enschede mijn hoofd in het zand..."
Van 't Klooster is niet de enige jonge landgenoot die in het Deense Tvind-web is beland. Want aan deze 'ontwikkelingshulp-multinational' is DAPP nauw verbonden. Net als Humana, een stichting die tweedehands kleding inzamelt en ook in ons land zeer actief is. Deze krant schreef in 1992 al over Humana en de onduidelijkheid rond de organisatie. In Engeland barstte vorige maand een groot schandaal rond Humana los, toen bleek dat geclaimde ontwikkelingsprojecten in Zambia helemaal niet door de organisatie waren gefinancierd.
De prestigieuze voor de Britse regering werkende Charity Commission liet geen spaan heel van Humana, waardoor de kledinginzamelaars nu onder curatele zijn gesteld en de bewindvoerder diepgaand onderzoek doet. De Humana-winkels haalden in Engeland aan giften en subsidies jaarlijks een slordige 10 miljoen gulden binnen. Geld dat, zo vrezen onderzoekers, niet naar ontwikkelingswerk ging, maar in de zakken van de goeroe's achter de moederorganisatie Tvind verdween.
Eén van die mysterieuze leiders, Mogens Petersen, leefde vele jaren in luxe op het Caribische belastingparadijs de Cayman Eilanden, waar hem een villa, limousine met chauffeur en zelfs een privé-jet ter beschikking stond. Het Tvind-imperium strekt zich over de hele wereld uit. Plantages in Afrika, onroerend goed in het Caribisch gebied, een televisie-maatschappij, scholen en 'universiteiten', winkels en zelfs een eigen rederij.
Tweede Kamerlid Peter van Heemst (PvdA) heeft zich vastgebeten in Tvind en haar zusterorganisaties DAPP en Humana. De parlementariër spreekt onomwonden van een "sekte-achtige club". Hij adviseert goedwillende Nederlanders dan ook de kledingcontainers van Humana links te laten liggen.
Samen met zijn collega E. van Middelkoop (GPV) stelde Van Heemst zestien kamervragen aan de ministers en staatssecretarissen van Justitie, Financiën, Buitenlandse Zaken en Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
"Er moet eindelijk duidelijkheid komen," zegt Van Heemst, lid van de vaste kamercommissie voor Binnenlandse Zaken. "Dit is een geldmachine, een bedrijf dat er op is gericht in ontwikkelingslanden een economische macht op te bouwen door misbruik te maken van jonge, idealistische mensen. Die gaan in op de verleidelijke Tvind-aanbiedingen; scholing in Denemarken en werken in de Derde Wereld. Maar voor de meesten eindigt het avontuur in een enorme aanslag op portefeuille én geestesgesteldheid."
Dat is zeker het geval bij Harry van ' Klooster. Net teruggekeerd uit Denemarken, laat hij foto's zien van één van de Tvind-scholen: een sobere rij barakken in Bogense.
Hij raakte in de wazige wereld van Tvind verzeild door een advertentie die opriep tot ontwikkelingswerk. "Ik stuurde een briefje naar Denemarken en kreeg prompt een uitnodiging voor een informatie-bijeenkomst. Dat was 24 januari in buurtgebouw De Sleutel in Amersfoort. Twee Denen, magere types met splinternieuwe auto's en GSM zaktelefoons, stonden mij daar te woord. Ze vertelden schitterende verhalen over projecten in Afrika en de mogelijheden die DAPP Development Aid from People to People bood. Ze toonden dia's van hulpvaardige blanken in gele uniformen. Zelfs ik, met toch al behoorlijk wat levenservaring, viel ervoor."
En dus toog de Utrechter naar de 'Travelling Folk High School' in Bogense, nadat de organisatie hem telefonisch had uitgenodigd. Enthousiast en in de volle overtuiging klaargestoomd te worden voor 'solidariteitswerker' en dus in Afrika aan de slag te kunnen. Maar het pakte heel anders uit.
Harry van 't Klooster, bijna paranoïde, verschrikt opkijkend als de deurbel van zijn Enschedese onderduikadres gaat en uit angst gebruik makend van een schuilnaam: "Het was daar een rare toestand. We sliepen in sobere barakken, bijna middeleeuws. Het leek wel een militair kamp. 's Avonds half elf gingen de lichten uit en de deuren op slot. Je kon dan het terrein onmogelijk op of af. Vlak voor vertrek uit Nederland had ik gehoord dat er in Denemarken onderzoeken waren gestart tegen Tvind, een sekte-achtige organisatie. En toen ik van het station van Bogense werd opgehaald stond er 'Tvind-car' op het busje dat me naar de school bracht. Ik schrok me een aap..."
Echt benauwd kreeg Van 't Klooster het die volgende ochtend, toen hij met een koptelefoon op "daar hoorde je een zogenaamd rustgevende zoemtoon in" achter een computer lesprogramma's te zien kreeg. "Het ging om Tvind-software," vertelt hij. "Dat stond groot in het scherm te lezen. Ik ging vragen stellen, want ik was immers voor DAPP naar Denemarken gekomen en niet voor Tvind. Maar alles werd weggewuifd, ook mijn vragen over de vele Afrikanen die rondliepen op het terrein en daar allerlei klusjes verrichtten."
Op dat moment had Van 't Klooster zijn besluit al genomen. Hij zou niet verder gaan met zijn vorming, maar zo snel mogelijk de benen nemen. Samen met de Engelse Carol Taylor. Dat bleek echter lang niet eenvoudig.
"Toen ze door hadden dat ik weg wilde," vertelt hij, "kwam er zo'n magere Deen voor mijn kamerdeur staan. Hij deed me niets, maar de dreiging die van de man uitging was groot. Mij werd duidelijk gemaakt dat ik alleen weg kon als ik hun contract tekende. Dat verplichtte me terug te komen, 10.400 Deense kronen te betalen of daarvoor te werken en de opleiding te voltooien. Ik heb getekend en onder het mom dat ik thuis nog wat dingen moest regelen ben ik de poort uitgelopen. De vriendelijkheid was plotseling over, er was geen busje dat me naar het station bracht en urenlang heb ik door de zwierf ik eenzaam rond voor ik terug was in Bogense."
Nu wordt Van 't Klooster op zijn ouderlijk adres achtervolgd door de Denen. Hij is bang dat ze hem contractueel zullen dwingen zijn 'verplichtingen' na te komen.
Leraressen van de Travelling Folk High School onderdeel van DAPP reageren vanuit Denemarken koeltjes. Ze zijn zojuist geconfronteerd met een nieuw onderzoek door de Deense justitie naar uitbuiting van studenten die volgens verklaringen zwart zouden moeten werken voor aan Tvind gelieerde organisaties. Mia Peterson: "Wij dwingen niemand ergens toe." Een collega-lerares: "Er is geen reden voor angst, wij zullen niet kost wat kost naleving van getekende contracten eisen."
Onderwijsminister Ole Vig Jensen heeft Tvind gisteren de wacht aangezegd door de onderwijswetgeving aan te scherpen waardoor een eind moet komen aan belangenverstrengeling en uitbuiting.
Een Nederlands slachtoffer van de Deense organisatie, de in Neede wonende Nicole Beurs, zal haar voormalige 'leraren' voor de rechter in Kopenhagen dagen. Ze werd in 1994 door een schooldecaan gewezen op de mogelijkheid van een Tvind-opleiding, schreef in bij The Necessary Teacher Training College de Tvind-organisatie telt 40 scholen en instituten en betaalde in haar eerste studiejaar 7.000 gulden. Verder sloot ze een lening af bij de Denen die haar verplichtte voor nog eens 5.000 gulden te zullen blijven werken, terwijl haar ouders alle kinderbijslag rechtstreeks overmaakten naar Denemarken.
De Needse werd gedwongen ansichtkaarten te verkopen en toog naar India om daar alvast aan het ontwikkelingswerk te kunnen wennen. Eten en slapen was er nauwelijks bij en in India liepen veel van haar 'mede-studenten' darminfecties op. Met ondervoedingsverschijnselen keerde Nicole Beurs terug naar de Achterhoek. Ze is onder behandeling geweest van een psychiater en mét haar familie nam ze in Kopenhagen een advocaat in de arm die een proces tegen Twind en DAPP voorbereidt wegens psychische en financiële schade die het meisje heeft opgelopen.
Nu, met de nieuwe ontwikkelingen rond DAPP, Humana en Tvind, zegt Nicole Beurs: "Ze laten je niet zo maar los, dat heb ik wel ondervonden."
Directeur H. Rhebergen van de PABO Iselinge in Doetinchem is verbijsterd over de lotgevallen van zijn leerlinge. Hij zegt: "Van een Deense collega weet ik dat Tvind al vijftien jaar grote problemen veroorzaakt, er zijn doorlopend juridische procedures. Studenten worden doorverwezen naar Humana, waar ze tweedehands kleding moeten verkopen. Veel Denen zijn doodsbang voor represailles, Tvind houdt er er een uitgekiende en agressieve methodiek op na."
Veel Nederlandse scholieren blijken via decanen van hun eigen school met Tvind en DAPP in aanraking te zijn gekomen. Rhebergen: "Ik hoorde vanuit Denemarken dat ze bezig zijn een nieuwe lichting in Nederland te ronselen, vandaar dat ik volgende week tijdens het landelijke PABO-overleg bij mijn collega-directeuren alarm zal slaan. Ik vraag ze hun decanen in te seinen studenten dringend af te wijzen met Tvind in zee te gaan."
Ondanks alle kritiek en internationale onderzoeken floreert Humana Nederland, de kledingophalers waarvan het hoofdkwartier in Bunnik zetelt, als nooit te voren. Werd in 1994 nog 1,2 miljoen gulden omzet gedraaid, vorig jaar was dat bijna verdubbeld tot 2,1 miljoen. Directeur Per Jensen zegt dat zijn organisatie zich heeft losgemaakt van Denemarken en sinds begin dit jaar het binnengehaalde geld rechtstreeks naar Afrika stuurt en dus niet meer via DAPP of Tvind. Tegelijkertijd erkent hij de mysterieuze leider van Tvind, Mogens Petersen, te hebben ontmoet en gesproken.
De Deen Jensen, geschrokken van alle commotie: "Ik ken natuurlijk ook de vragen in de Tweede Kamer. Wij zijn niet bang voor een onderzoek, integendeel, dat zal duidelijk maken dat alles in orde is. Zo ben ik ook vol vertrouwen dat uiteindelijk in Engeland alles voor Humana op zijn pootjes terecht komt."
De Humana-topman in Nederland de organisatie heeft hier naast de centrale sorteerhal een winkel aan de Amsterdamse Van Woustraat en in 150 gemeenten inzamel-containers waarmee het de absolute marktleider is zegt geschokt te zijn over de kritiek op de scholen van DAPP.
"Maar ik vind alles toch vrij eenzijdig," meent hij. "Wij als Humana-Nederland hebben indirecte contacten met DAPP. Op onze projecten in Angola, Zambia en Maleisië werken vrijwilligers die op de Tvind-scholen van DAPP zijn opgeleid. Maar inmiddels zijn wij zelfstandig en durven ieder onderzoek aan. Ook in het verleden is alles bij ons in orde gebleken."
Rick Graaman van de Stichting Centraal Bureau Fondsenwerving die controle uitoefent op charitatieve instellingen heeft Humana al eerder onder de loep genomen. Hij stelt: "In het verleden werd het Nederlandse geld naar Denemarken ovegemaakt, naar de federatie van alle Humana's en DAPP's. Daar werd het gebruikt voor scholing van mensen die in Afrika gingen werken. Het is een zeer gedisciplineerde organisatie, bijna militair, en er lijkt ook goed werk te worden afgeleverd. Wij hebben eenvoudig niet de mogelijheid al hun projecten ter plekke te onderzoeken. Maar mensen die ons vragen wat te doen als hun kinderen zo'n opleiding willen volgen, zeggen we dat zo'n kind sterk in de schoenen moet staan."
PvdA-kamerlid Peter van Heemst schudt het hoofd als we hem de DAPP-contracten en de foto's van de barak-achtige opleidingskampen in Denemarken tonen.
De parlementariër: "Tvind verdient aan alle kanten geld. Aan leerlingen die een nietszeggende opleiding betalen. Aan leraren die hun salaris afgeven, aan verkoop van kleding, aan overheidssubsidies. Maar het ergste is dat mensen met een goede instelling, Nederlanders die willen hélpen, worden bedonderd. Door kleding in containers te gooien en door in te gaan op aanlokkelijke wervingen. Uit eigen onderzoek weet ik dat 300 landgenoten jaarlijks in zo'n school zijn geïnteresseerd en dat vijftig ook daadwerkelijk meedoen. Ter meerdere glorie van super-goeroe Mogens Petersen. Híj achterover geleund in een privé-jet, zijn volgelingen bij wijze van spreken op blote voeten op een Afrikaanse plantage..."